“Çocuğum günde kaç saat ekran başında olmalı?” sorusunun herkes için geçerli tek bir cevabı yok. Ama küçük çocuklar için açık öneriler, daha büyükler için de işe yarayan ilkeler var. Bu yazıda Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) ve Amerikan Pediatri Akademisi'nin (AAP) önerilerini bir araya getirdik.
Kısaca: yaşa göre öneriler
| Yaş | Öneri | Kaynak |
|---|---|---|
| 1 yaşından küçük | Ekran önerilmez. | DSÖ, 2019 |
| 18 aydan küçük | Görüntülü aramalar dışında ekran kullanılmamalı. | AAP, 2016 |
| 1 yaş | Hareketsiz ekran süresi (televizyon, video, oyun) önerilmez. | DSÖ, 2019 |
| 18-24 ay | Ekran kullanılacaksa kaliteli içerik, ebeveynle birlikte. | AAP, 2016 |
| 2-4 yaş | Günde en fazla 1 saat; daha azı daha iyi. | DSÖ, 2019 |
| 2-5 yaş | Günde 1 saat kaliteli içerik, mümkünse birlikte izleyerek. | AAP, 2016 |
| 6 yaş ve üstü | Tutarlı sınırlar; ekran uykunun, hareketin ve aile zamanının yerini almamalı. | AAP, 2016 |
Yalnızca süre değil: içerik, zamanlama ve eşlik
Önerilerin ortak noktası, ekran süresinin tek başına bir sayı olmadığı. Aynı yarım saat, çocuğun neyi, ne zaman ve kiminle izlediğine göre çok farklı olabilir.
- İçerik: yaşına uygun, yavaş tempolu, öğretici içerikler; reklamla dolu, durmadan bir sonrakine geçen videolardan daha iyidir.
- Birlikte izlemek: küçük çocuklar ekranda gördüklerini bir yetişkin anlattığında daha iyi anlar. AAP, özellikle 2-5 yaşta birlikte izlemeyi öneriyor.
- Zamanlama: yemek sırasında ve yatmadan önceki saatte ekran, aile sohbetinin ve uykunun önüne geçebilir.
- Hareket ve uyku: DSÖ'nün önerileri ekranı, fiziksel etkinlik ve uyku önerileriyle birlikte ele alıyor. Ekran süresi arttıkça hareket ve uyku için zaman azalıyor.
Ekran süresini dengelemek için 8 pratik öneri
- Kuralı birlikte koyun. Çocuğun yaşına uygun bir aile medya planı hazırlayın: ne zaman, nerede, ne kadar. AAP'nin Aile Medya Planı iyi bir başlangıç.
- Ekransız alanlar belirleyin. Yemek masası ve yatak odası gibi.
- Ekransız zamanlar belirleyin. Yemek saatleri ve yatmadan önceki saat gibi.
- Süreyi görünür kılın. Bir zamanlayıcı ya da Bizzy gibi bir hatırlatıcı, “bir video daha” pazarlığını azaltır.
- Geçişleri önceden haber verin. “5 dakika sonra kapatıyoruz” demek, ani bir “şimdi kapat”tan daha kolay kabul edilir.
- Kaliteli içerik seçin ve arada birlikte izleyin. İzlediklerini konuşmak, ekranı bir öğrenme fırsatına çevirir.
- Örnek olun. Çocuklar ekran alışkanlığını büyük ölçüde evdeki yetişkinlerden öğrenir.
- Hafta sonu ve tatil için ayrı plan yapın. Kurallar esnek olabilir ama önceden konuşulmuş olmalı.
Bizzy ile ekran süresi
Bizzy'de çocuğunu eklerken yaşına göre bir günlük sınır önerilir: 2 yaşından küçükler için 0, 2 yaşında 20, 3 yaşında 30, 4 yaşında 45, 5 yaş ve üstünde 60 dakika. Bu öneriler DSÖ'nün küçük çocuklar için “en fazla 1 saat” önerisiyle uyumludur; sınırı istediğin zaman değiştirebilirsin.
Süre dolunca sana bildirim gelir; çocuğunun ekranında da Bizzy belirip saatini gösterir. Uygulamalar kilitlenmez, kural görünür olur. Bizzy'de ekran süresi nasıl çalışır?
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü (2019). To grow up healthy, children need to sit less and play more. who.int
- American Academy of Pediatrics, Council on Communications and Media (2016). Media and Young Minds. Pediatrics, 138(5). doi.org/10.1542/peds.2016-2591
- American Academy of Pediatrics. Family Media Plan. healthychildren.org
